Sygnały łowieckie: rozkład sygnałów i sygnał zakończenia łowów

Sygnały łowieckie to dźwiękowy język polowania zbiorowego. Grane na rogu lub trąbce sygnały porządkują przebieg łowów i oddają hołd pozyskanej zwierzynie. Sygnał zakończenia łowów nosi nazwę „Koniec polowania”: gra się go po ostatnim pędzeniu, a jednocześnie otwiera on ceremonię pokotu. To co innego niż „Pożegnanie”, którym trębacze żegnają rozjeżdżających się do domów myśliwych już po całej uroczystości.

W tym wpisie porządkujemy cały rozkład sygnałów: od zbiórki myśliwych, przez sygnały w czasie pędzenia, aż po sygnały pokotu na rozkładzie zwierzyny. Znajomość tradycji łowieckiej bywa sprawdzana na egzaminie, więc warto ją mieć poukładaną.

Sygnał zakończenia łowów: „Koniec polowania”

Zakończenie łowów sygnalizuje „Koniec polowania”. Gra się go po zakończeniu ostatniego pędzenia, oznajmiając, że część łowiecka dnia dobiegła końca. Ten sam sygnał jest zapowiedzią pokotu, po jego usłyszeniu uczestnicy zbierają pozyskaną zwierzynę i układają ją do tradycyjnego rozkładu.

Warto rozróżnić dwa podobnie brzmiące pojęcia:

• „Koniec pędzenia” (potocznie „Rozładuj broń”) kończy pojedyncze pędzenie w danym miocie i nakłada obowiązek usunięcia nabojów z komór nabojowych. Po nim może nastąpić kolejne pędzenie.
• „Koniec polowania” kończy całe łowy danego dnia i rozpoczyna pokot.

To rozróżnienie jest istotne również z punktu widzenia bezpieczeństwa: broń rozładowujesz na sygnał końca pędzenia, niezależnie od tego, czy padnie jeszcze „Koniec polowania”.

Rozkład sygnałów łowieckich

Tradycyjnie sygnały myśliwskie dzieli się na dwie główne grupy: porozumiewawcze (w tym uroczyste i właściwe) oraz pokotu. Poniższa tabela pokazuje ich rolę w chronologii polowania zbiorowego.

Grupa	Przykładowe sygnały	Kiedy i po co
Porozumiewawcze uroczyste	Powitanie, Apel na łowy, Pasowanie myśliwskie, Darz Bór	Otwarcie odprawy, rozpoczęcie łowów, ceremonie
Porozumiewawcze właściwe	Zbiórka myśliwych, Naganka naprzód, Zakaz strzału w miot, Rozładuj broń, Koniec polowania	Organizacja i bezpieczeństwo w toku łowów
Pokotu	Jeleń / Sarna / Dzik / Lis / Zając na rozkładzie, Pióro na rozkładzie	Hołd zwierzynie przy ułożonym pokocie

Repertuar i dokładne nazwy sygnałów mogą się nieco różnić między kołami i okręgami. Poniżej opisujemy układ najbardziej rozpowszechniony w tradycji PZŁ.

Sygnały przed polowaniem i w czasie łowów

Zanim padnie pierwszy strzał, sygnały zwołują i organizują uczestników:

• Pobudka: grana z wyprzedzeniem przed wyjazdem na polowanie zbiorowe.
• Zbiórka myśliwych: zwołuje uczestników przed odprawą (dziś często służy też jako zbiórka ogólna, np. po ułożeniu pokotu).
• Powitanie: otwiera odprawę przed polowaniem; wysłuchuje się go na stojąco, bez nakrycia głowy.
• Apel na łowy: kończy odprawę i rozpoczyna łowy; grany także po każdej przerwie (na posiłek czy ceremonię).

W czasie samego pędzenia przepisy przewidują trzy sygnały porządkowe. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowych warunków wykonywania polowania na polowaniu używa się sygnałów dźwiękowych oznaczających ruszenie naganki, zakaz strzału w miot oraz koniec pędzenia i obowiązek usunięcia nabojów z komór nabojowych. W tradycyjnym nazewnictwie odpowiadają im:

Sygnał (tradycyjnie)	Znaczenie porządkowe
Naganka naprzód	Ruszenie naganki, początek pędzenia
Zakaz strzału w miot	Zakaz strzału do wnętrza miotu (naganka zbliża się na linię myśliwych)
Rozładuj broń	Koniec pędzenia i obowiązek rozładowania broni

Prowadzący polowanie ustala rodzaj tych sygnałów, a w uzasadnionych przypadkach może zarządzić pominięcie dwóch pierwszych, musi wtedy poinformować uczestników o zmianach i o znaczeniu każdego sygnału.

Pokot i sygnały na rozkładzie zwierzyny

Po sygnale „Koniec polowania” następuje pokot: tradycyjny sposób ułożenia pozyskanej zwierzyny przed zakończeniem polowania zbiorowego. Zwierzynę układa się w określonym porządku według łowieckiej hierarchii, a myśliwi i naganka zbierają się wokół rozkładu. Prowadzący podaje wyniki, ogłasza króla i wicekrólów polowania oraz dokonuje dekoracji. Ceremonię tę, w miarę możliwości, uświetnia się tradycyjnymi sygnałami.

Otrąbienie pokotu to koncert sygnałów granych nad ułożoną zwierzyną. Każdy z nich informuje o wyniku łowów, ale przede wszystkim jest wyrazem szacunku dla zwierza i symbolicznym pożegnaniem zwierzyny z jej knieją. Sygnały pokotu gra się osobno dla poszczególnych gatunków, w kolejności zgodnej z hierarchią łowiecką:

• Jeleń na rozkładzie, Daniel na rozkładzie, Sarna na rozkładzie
• Dzik na rozkładzie
• Lis na rozkładzie (oraz sygnały pozostałych drapieżników)
• Zając na rozkładzie
• Pióro na rozkładzie: jeden sygnał wspólny dla całego ptactwa łownego

Sygnałów pokotu, podobnie jak „Powitania”, „Pasowania myśliwskiego” i „Darz Bór”, wysłuchuje się w postawie stojącej, bez nakrycia głowy.

„Pożegnanie”, czyli koniec spotkania

Na sam koniec, gdy po biesiadzie myśliwi rozjeżdżają się do domów, trębacze grają sygnał „Pożegnanie”. Nie należy go mylić z sygnałem zakończenia łowów: „Koniec polowania” zamyka część łowiecką i otwiera pokot, natomiast „Pożegnanie” żegna uczestników po całej uroczystości. To ostatni akcent dnia spędzonego w kniei.

Sygnały na egzaminie łowieckim

Tradycje i etyka łowiecka, w tym sygnalistyka, to jeden z bloków tematycznych egzaminu dla nowo wstępujących do PZŁ, pojawiają się zarówno w części pisemnej, jak i ustnej. Najczęściej sprawdzana jest znajomość sygnału zakończenia łowów oraz rozróżnienie sygnałów porządkowych i pokotu.

Jak to opanować bez wkuwania na pamięć:

• Przerób blok tradycji w trybie nauki i wyszukaj temat w bazie pytań, aż przy każdym pytaniu wiesz, dlaczego dana odpowiedź jest poprawna.
• Część ustną ćwicz na pytaniach ustnych z modelowymi odpowiedziami, odpowiadając własnymi słowami na głos.
• Sprawdź gotowość na egzaminie próbnym: ta sama liczba pytań i ten sam próg.
• Wszystko w jednym miejscu: testy na myśliwego online, ponad 2000 pytań PZŁ z wyjaśnieniami, tryb nauki, powtórki i fiszki.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (ISAP).
• Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych warunków wykonywania polowania i znakowania tusz: § 32 (sygnały dźwiękowe na polowaniu) oraz rozdział o pokocie (ISAP).
• Polski Związek Łowiecki: tradycja i zwyczaje łowieckie, sygnalistyka myśliwska.

Nazwy i repertuar sygnałów wywodzą się z tradycji łowieckiej i mogą różnić się między kołami i okręgami. Materiał ma charakter pomocniczy i nie zastępuje przepisów ani zasad ustalanych przez prowadzącego polowanie. Stan prawny i szczegóły potwierdzaj w aktualnych rozporządzeniach oraz u organizatora egzaminu (zarząd okręgowy PZŁ).

Najczęstsze pytania

Jaki jest sygnał zakończenia łowów? Zakończenie łowów sygnalizuje „Koniec polowania”. Gra się go po ostatnim pędzeniu; jest też zapowiedzią pokotu.

Czym różni się „Koniec polowania” od „Koniec pędzenia”? „Koniec pędzenia” (potocznie „Rozładuj broń”) kończy pojedyncze pędzenie i nakłada obowiązek rozładowania broni. „Koniec polowania” kończy całe łowy danego dnia i rozpoczyna pokot.

Co to jest pokot? To tradycyjny sposób ułożenia pozyskanej zwierzyny przed zakończeniem polowania zbiorowego, według łowieckiej hierarchii. Uświetnia się go sygnałami „… na rozkładzie”.

Jakie sygnały gra się na rozkładzie zwierzyny? Osobne dla gatunków, m.in. „Jeleń na rozkładzie”, „Sarna na rozkładzie”, „Dzik na rozkładzie”, „Lis na rozkładzie”, „Zając na rozkładzie” oraz wspólne dla ptactwa „Pióro na rozkładzie”.

Czym jest sygnał „Pożegnanie”? To sygnał grany na sam koniec, gdy myśliwi rozjeżdżają się po biesiadzie do domów. Nie należy go mylić z sygnałem zakończenia łowów.